"Uyu Munsi mu Mateka": Ibyaranze Tariki ya 28 Gicurasi
Buri munsi mu mateka wibitseho ibikorwa byahinduye isi, Afurika, n’u Rwanda ku buryo bwihariye. Tariki ya 28 Gicurasi ntiyabaye idasanzwe. Kuva mu Bubiligi bwo hambere kugeza kuri Jenoside yakorewe Abatutsi, uyu munsi utubwira inkuru z’intambara, ubumenyi, uburenganzira bwa muntu, n’ubutwari bwo guhagarika ubwicanyi.
1.Ku Isi: Ubumenyi, Politiki n’Ikoranabuhanga
-585 Mbere ya Kristo – Igicura cy’izuba cyahagaritse intambara
Umuhanga mu mibare n’inyenyeri Thales wa Miletus yahanuye igicura cy’izuba cyabaye ku wa 28 Gicurasi. Cyaje gihagarika intambara yari imaze imyaka 5 hagati y’Aba-Lydiya n’Aba-Mede. Ibi byerekanye ubushobozi bw’ubumenyi bwo guhindura amateka.
-1871 – Iherezo rya Paris Commune
Ubutegetsi bw’abakozi bwa Paris Commune bwarangiye nyuma y’iminsi 72. Byari igerageza rya mbere ryo kubaka ubutegetsi bushingiye ku baturage bo hasi, nubwo bwaguye mu maraso.
-1937 – Gushingwa kwa Volkswagen
Ferdinand Porsche yashinze isosiyete ya Volkswagen mu Budage. Yaje kuba imwe mu nganda z’imodoka zikomeye ku isi, izwi cyane kubera “Beetle”.
-1961 – Gushingwa kwa Amnesty International
Umunyamategeko w’Umwongereza Peter Benenson yashinze Amnesty International i London. Yatangiye gukorera uburenganzira bw’abantu bafunzwe ku mpamvu za politiki, ubu ikaba imwe mu miryango ikomeye ku isi mu kurengera uburenganzira bwa muntu.
-1998 – Pakisitani yagerageje bombe ya nikleyeri
Pakisitani yakoze igerageza rya mbere rya bombe ya nikleyeri isubiza India yari yarabikoze mu cyumweru kibanziriza. Ibi byatumye umwuka mubi wiyongera hagati y’ibihugu byombi.
2. Muri Afurika: Inzira yo Kwigenga no Guhindura Ubutegetsi
-1991 – Eritrea yafashwe na EPLF
Inyeshyamba za Eritrean People’s Liberation Front zafashe umurwa mukuru Asmara. Byari intambwe ikomeye mu rugamba rwari rumaze imyaka 30 yo kurwanya ubutegetsi bwa Ethiopia, byarangiye Eritrea ibonye ubwigenge muri 1993.
-1993 – Eritrea yinjira muri ONU
Nyuma yo kwigenga, Eritrea yemerewe ku mugaragaro kuba umunyamuryango w’Umuryango w’Abibumbye ku wa 28 Gicurasi.
-1994 – Amatora ya mbere muri Ethiopia nyuma ya Mengistu
Ethiopia yagize amatora ya mbere ya nyuma y’ubutegetsi bwa Mengistu Haile Mariam wari warahungiye hanze y’igihugu.
3.Mu Rwanda: Umunsi wo Kwibuka no Guhamya Ukuri
28 Gicurasi 1994 – Jenoside yakorewe Abatutsi
Mu gihe Jenoside yari igeze ku byo yise “peak”, Radiyo Mpuzamahanga y’Abafransa RFI yatangaje ko Guverinoma y’Abatabazi yavuye i Gitarama ijya i Kibuye.
- Umunyamakuru Monique Mass wa RFI yageze i Nyamata avuga ko abaturage barenga kimwe cya kabiri bamaze kwicwa n’Interahamwe n’ingabo za Leta.
- Ambasaderi Amuri SUED, wari umwe mu barokotse Hotel des Mille Collines, yatangaje kuri RFI ko FPR-Inkotanyi yari igomba gushyigikirwa n’isi yose kuko yari irwana urugamba rwo guhagarika Jenoside.
Uyu munsi ni igice cy’ubuhamya bwerekana uko isi yamenye ubukana bwa Jenoside, n’uburyo abantu bake bageragezaga gutanga ijwi ku barimo gutsembwa.
Tariki ya 28 Gicurasi idusigira isomo: ubumenyi burashobora guhagarika intambara, abaturage bashobora guharanira ubutabera, kandi ukuri kugomba kuvugwa nubwo haba mu bihe bikomeye. Mu Rwanda, ni umunsi utwibutsa akamaro ko kuvuga ukuri kandi tukagakomeza kubika mu mateka.
........…..............,....
Inkomoko
.http://History.com, http://OnThis Day.com
.RFI, My250TV
.#Kwibuka31: Inshamake y’ibyaranze tariki ya 28 Gicurasi 1994
Jane Uwamwiza

