Uyu Munsi mu Mateka: Ibyaranze Tariki ya 23 Gicurasi mu Rwanda, Afurika no ku Isi
– Tariki ya 23 Gicurasi ni umunsi wasize ibimenyetso bitandukanye mu mateka y’u Rwanda, Afurika n’isi muri rusange. Dore incamake y’iby’ingenzi byaranze uyu munsi.
*U Rwanda: mu mwaka 1994
Mu Rwanda, tariki ya 23 Gicurasi 1994 izwiho kuba umunsi hatangiriye agahenge k’amasaha 36 mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi. Agahenge kari gafashwe na FPR Inkotanyi nyuma y’uruzinduko rwa Iqbar Riza, umujyanama wihariye w’Umunyamabanga Mukuru wa ONU, wari ugamije kuganira ku kohereza abasirikare 500 ba UNAMIR bavuye i Nairobi.
Agahenge ntikubahirijwe kuko ingabo za Leta y’abicanyi zakomeje kurasa ku ngabo za FPR. Uwo munsi kandi, Abanyarwanda bagera ku bihumbi bibiri bari barahungiye mu nkambi i Burundi baratahutse. Bari bavuye muri Bugesera, Gitarama, Butare na Gikongoro.
Mu cyumweru cya nyuma cya Gicurasi gusa, imibiri 3,500 y’Abatutsi bishwe muri Jenoside yarohowe mu kiyaga cya Victoria muri Uganda, maze irashyingurwa. Ibi byerekana uburemere bw’amarorerwa yari amaze kugera ku rwego mpuzamahanga.
*Afurika:
Mu myaka ya vuba, 23 Gicurasi yaranze Afurika mu buryo butandukanye. Ku wa 23 Gicurasi 2025, umuyaga mwinshi wibasiye umujyi wa Nangha Boguila muri Repubulika ya Centrafrika, ukomeretsa abantu barenga 70 ndetse usenya amazu n’amashuri arenga 340.
Uwo munsi kandi wabaye umwanya wo kwizihiza ukwezi kw’Afurika. Muri Afurika y’Epfo, Prof Hendrik Swart wo muri Kaminuza ya Free State yahawe icyubahiro nk’umwe mu bayobozi 300 bakomeye mu gihugu mu birori bya Golden Key Honour Society.
I Toronto muri Canada habereye "Africa Day Canada 2025" igamije gukomeza ubufatanye hagati ya Canada na Afurika mu bukungu n’uburezi.
Sudan yo ku wa 23 Gicurasi 1956 yizihiza ubwigenge bwite bw’imbere, intambwe yageje igihugu ku bwigenge bwuzuye.
*U Burayi:
Politiki, Uburezi n’Iterambere
Mu Burayi, 23 Gicurasi 1618 izwiho kuba umunsi hatangiriye "Intambara y’imyaka 30" nyuma y’ibyabereye i Prague, aho abayobozi ba Katolika bajugunywe mu idirishya ibyabaye bizwi nka Defenestration ya Prague.
Mu gihe cya vuba, 23 Gicurasi yabaye umunsi w’inama mpuzamahanga. Mu 2025, i Vienna muri Autriche habereye inama ku iterambere rirambye ry’isoko ry’umurimo n’uburezi mu Karere ka Danube. Muri Finland, umujyi wa Jyväskylä wacumbikiye inama ya "Shaping an ecosocial future now!” ku bushakashatsi ku bidukikije. I Brussels ho habereye inama nkuru ya Cooperatives Europe.
Mu 2023, Brussels yacumbikiye inama ya European Historic Houses, yibanze ku ikoranabuhanga rishya mu kubungabunga amateka.
Isomo ry’uyu Munsi
Tariki ya 23 Gicurasi idusubiza ku mateka aremereye ariko ikanatwereka icyerekezo cy’icyizere. Mu Rwanda ni umunsi wo kwibuka no gusobanukirwa agaciro k’amahoro. Muri Afurika ni umwanya wo kwishimira iterambere n’ubumwe. Mu Burayi ni umunsi w’ibiganiro ku iterambere rirambye.
Ni umunsi utwibutsa ko amateka atandukanye, ariko agahuza abantu mu gusobanukirwa aho bavuye n’aho berekeza.

