Ibyaranze Tariki 30 Kamena: Congo Yigenga, Amandla Day, n’Ibyamamare Byavutse.
Tariki 30 Kamena ni umwe mu minsi y’ingenzi mu mateka ya Afurika. Ni umunsi Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yizeye ubwigenge, ni umunsi Amandla wizihizwa muri Afurika y’Epfo, kandi ni umunsi wabyaye abanyamuziki n’abakinnyi bakomeye. Dore ibyaranze uyu munsi.
1.Mu Rwanda
.1962: U Rwanda Rwegereye Ubwigenge
Mu gihe cyo kwitegura ubwigenge bwabaye tariki 1 Nyakanga 1962, Tariki 30 Kamena 1962 habayeho ibirori byo kwakirana ububasha n’Ababiligi. Ni umunsi wari intambwe ya nyuma mbere y’uko u Rwanda ruba igihugu kigenga.
2.Afurika
.1960: Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo Yabaye Igihugu Kigenga
Tariki 30 Kamena 1960, DRC yahawe ubwigenge ku mugaragaro na Perezida w’Ububiligi Baudouin. Patrice Lumumba yavuze ijambo rikomeye ryamaganye ubukoroni, maze Joseph Kasa-Vubu aba Perezida wa mbere.
.1986: Amandla Festival
Tariki 30 Kamena 1986, abakoraniye ku nkombe za Boston muri Amerika bizihije "Amandla Festival of Unity" mu gufatanya n’Abanyafurika y’Epfo barwanya Apartheid. "Amandla" bishatse kuvuga "Imbaraga".
3.Ku Isi
.1908: Tunguska Event muri Siberia
Umusate munini waturikiye mu kirere cya Siberia, haguye ibiti ku buso bungana na km² 2,150. Ni kimwe mu biturika bikomeye kurusha byose mu mateka yabayeho.
.1934: Night of the Long Knives
Mu Budage, Hitler yategetse kwica abayobozi ba Nazi bamurwanyaga.
4. Ibyamamare Byavutse kuri uyu munsi
.1966: Mike Tyson
- Umukinnyi w’umukino wa Box w’Umunyamerika, uwabaye Champion w’Isi afite imyaka 20, umwe mu bakomeye kurusha abandi.
.1985: Michael Phelps
- Umunyarugamba w’Umunyamerika ufite imidari ya Olempike 23 ya Zahabu, umukinnyi ufite imidari myinshi kurusha abandi mu mateka.
.1996: Michelle Madrigal
- Umukinnyi wa filime w’Umunyafilipino.
5. Ibyamamare Byapfuye kuri uyu munsi
.1961: Lee De Forest
-Umunyamerika wavumbuye "Audion", intangiriro ya radiyo na televiziyo.
.2009: Pina Bausch
- Umubyinnyi n’umuyobozi wa Dance Theater w’Ubudage, wamamaye ku Isi hose.
2020: Ida Keeling
- Umugore w’Umunyamerika wari umukinnyi mukuru kurusha abandi, yapfuye afite imyaka 104.
6.Ibyaranze uyu munsi muri Siporo
Muri 2002 ni bwo ikipe y'igihugu ya Brazil yatsinze ikipe y’igihugu y’ u Budage ibitego 2-0 mu mukino wa nyuma w'igikombe cy'Isi. Ibyo bitego byombi byatsinzwe na Ronaldo Luís Nazário de Lima mu gice cya kabiri, bihesha ikipe y’igihugu ya Brazil igikombe cy’Isi cya gatanu. Uwo mukino wabereye kuri sitade yitwa International Stadium i Yokohama mu Buyapani.
Mu 1994, Ishyirahamwe ry' umupira w' amaguru ku Isi (FIFA) ryahagaritse by'agateganyo umukinnyi w'icyirangirire Diego Maradona mu gikombe cy'Isi, nyuma yo gusanga mu maraso ye harimo imiti yongera imbaraga (doping) izwi nka ephedrine. Ibi byaje bikurikira umukino ikipe ye ya Argentine yatsinzemo Nigeria ibitego 2-1 Tariki 25 Kamena, nyuma yaje no kwirukanwa muri iryo rushanwa.
Mike Tyson uzwi cyane nka Iron Mike yavutse Tariki 30 Kamena 1966. Uyu ni umwe mu bakinnyi b’iteramakofe (boxing) bafite izina rikomeye kandi batinwaga cyane mu mateka y’umukino w’iteramakofe. Mu 1986 yashyizeho umuhigo utajyaho impaka wo kuba umuteramakofe muto mu cyiciro cy'abaremereye (Heavyweight) wegukanye igikombe cy’isi afite imyaka 20 gusa.
Inkomoko
.Wikipedia, BBC On This Day,
.http://History.com,
.DRC Government
.Archives, RBA
By Jane Uwamwiza

